Βαλκανικοί Πόλεμοι

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι είναι μια σειρά συγκρούσεων που έγιναν στην Βαλκανική χερσόνησο από το 1912 μέχρι το 1913. Στις αρχές του 20ου αιώνα η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Σερβία και το Μαυροβούνιο είχαν πια ανεξαρτητοποιηθεί, αλλά μεγάλο μέρος πληθυσμού αυτών των εθνικοτήτων βρίσκονταν ακόμη σε εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Γι’αυτό τον λόγο, αυτές οι τέσσερεις χώρες δημιούργησαν το 1912 την Βαλκανική Συμμαχία.

Ιστορικό Υπόβαθρο

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι ξεκίνησαν από ορισμένα έθνη-κράτη, τα οποία εμφανίστηκαν και επεκτάθηκαν στην Βαλκανική χερσόνησο τον 19ο αιώνα εις βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πιο συγκεκριμένα, η Σερβία είχε εδαφικά κέρδη κατά την διάρκεια του Ρωσοτουρκικού Πολέμου (1877-1878), η Βουλγαρία, η οποία είχε γίνει πριγκιπάτο υποτελές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1878, ενσωμάτωσε το 1885 εδάφη της Ανατολικής Ρωμυλίας και η Ελλάδα είχε αποκτήσει την Θεσσαλία το 1881. Αυτές οι τρεις χώρες, μαζί και με το Μαυροβούνιο επιδίωκαν να επεκταθούν στην Βαλκανική Χερσόνησο.

Παράλληλα, τα συμφερόντα και οι στόχοι των Μεγάλεων Δυνάμεων είχαν σημαντικό ρόλο στην έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων. Η Ρωσία ήθελε να αποκτήσει πρόσβαση στην Μεσόγειο  και γι’αυτό υποστήριζε την Σερβία και την Βουλγαρία.balkanwars Η Αγγλία, όμως, λόγω της ανταγωνιστικής σχέσης της με την Ρωσία, υποστήριζε την ακεραιότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αν κα ταυτόχρονα ήταν υπέρ μιας περιορίσμενης εδαφικής επέκτασης της Ελλάδας. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε ακόμη την στήριξη της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, της Αυστροουγγαρίας. Συνεπώς, οι Μεγάλες Δυνάμεις με βάση τα δικά τους συμφέροντα προσπαθούσαν να αποκτήσουν έλεγχο στην Βαλκανική χερσόνησο.

Ακόμη, η επανάσταση των Νεότουρκων (1908) προκάλεσε αναταραχές, καθώς και εδαφικές αλλαγές στα Βαλκάνια. Η Βουλγαρία ανακυρήχθηκε πλήρως ανεξάρτητο κράτος, η Κρήτη προσαρτήθηκε στα εδάφη του Ελληνικού κράτους και η Βοσνία προσαρτήθηκε στην Αυστροουγγαρία,balkanwars02 γεγονός που δυσαρέστηκε την Σερβία. Έτσι λοιπόν, η Σερβία στράφηκε στον νότο. Το 1909, η Οθωμανική Αυτοκρατορία αναγνώρισε την ανεξαρτησία της Βουλγαρίας, η οποία επιδίωκε πια την επέκτασή της στην Μακεδονία και την Θράκη. Τους ίδιους στόχους είχε και το Ελληνικό κράτος.

Η ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά την διάρκεια του Ιταλοτουρκικού Πολέμου (1911-1912) αποτέλεσε αφορμή για να δραστηριοποιηθούν οι βαλκανικές χώρες και να εκπληρώσουν τις επιθυμίες τους για επέκταση. Έπειτα από παρέμβαση της Ρωσίας, η Σερβία και η Βουλγαρία συμμάχησαν τον Μάρτιο του 1912 με στόχο την κοινή αντιμετώπιση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, χωρίς δυνάμεις στο Αιγαίο, δεν θα μπορούσαν να εμποδίσουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία από το να φέρει ενισχύσεις μέσω της θάλασσας. Η Ελλάδα ήταν η μόνη χώρα των Βαλκανίων εκείνη την περίοδο με αρκετά ισχυρό στόλο. Έτσι, υπογράφτηκε τον Μάιο του ίδιου έτους μια συνθήκη ανάμεσα στην Ελλάδα και την Βουλγαρία.

Αργότερα το ίδιο έτος, το Μαυροβούνιο συμμάχησε με την Βουλγαρία και την Σερβία. Η Βουλγαρία συμφώνησε να μοιράσει τα εδάφη της βόρειας Μακεδονίας με την Σερβία, ενώ αρνήθηκε οποιαδήποτε παρόμοια συμφωνία με την Ελλάδα. Στόχος της ήταν να περιορίσει την πρόσβαση της Σερβίας στην θάλασσα και ταυτόχρονα να αποκτήσει έλεγχο της Θεσσαλονίκης πριν την Ελλάδα. Έτσι, με αυτές τις συμφωνίες σχηματίστηκε η Βαλκανική Συμμαχία. Οι σύνδεσμοι ανάμεσα σε αυτές τις χώρες ήταν χαλαροί στην καλύτερη περίπτωση. Η Ελλάδα καθυστέρησε το καλοκαίρι του 1912 την έναρξη του πολέμου έτσι ώστε να ετοιμάσει καλύτερα τον στόλο της, αλλά στις 8 Οκτωβρίου του ίδιου έτους, το Μαυροβούνιο κύρηξε πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τα υπόλοιπα μέλη της συμμαχίας πήραν μέρος στον πόλεμο στις 17 Οκτωβρίου του 1912.

Πόλεμος (1ος Βαλκανικός Πόλεμος)

Ο 1ος Βαλκανικός Πόλεμος ήταν η ιδανική ευκαιρία για επεκταθούν εδαφικά η Βουλγαρία, η Σερβία και το Μαυροβούνιο. Η Βουλγαρία και η Σερβία θα επιτίθονταν σε Μακεδονία και Θράκη, ενώ το Μαυροβούνιο στο Σαντζάκ. Η επέκταση αυτών των χωρών διευκολύνθηκε από το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας βρισκόταν στην Ασία.balkanwars03 Οι ενισχύσεις θα έπρεπε να έρθουν κυρίως από την θάλασσα και να αντιμετωπίσουν τις ελληνικές ναυτικές δυνάμεις στο Αιγαίο.

Αμέσως μετά το ξέσπασμα του πολέμου, τα στρατεύματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη, στην Θεσσαλονίκη και στα Σκόπια  κινητοποιήθηκαν εναντίον των Βουλγάρων, των Ελλήνων και των Σερβών αντίστοιχα. Το μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμοι στρατού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θα αντιμετώπιζε αυτά τα τρία κράτη.

Το Μαυροβούνιο, που κύρηξε πρώτο πόλεμο ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, κινήθηκε προς τα Σκόδρα, καθώς και στο Νόβι Παζάρ. Η Βουλγαρία κινήθηκε προς την Ανατολική Θράκη και έφτασε στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, ενώ ταυτόχρονα Βουλγαρικά στρατεύματα επεκτάθηκαν στην Δυτική Θράκη και την Μακεδονία. Η Σερβία κατέλαβε τα Σκόπια και το Μοναστήρι και στην συνέχεια κατευθύνθηκε προς την σημερινή Αλβανία και έφτασε μέχρι την Αδριατική, ενώ ένας δεύτερος στρατός έφτασε στο Κοσσυφοπέδιο και ενώθηκε με τις δυνάμεις του Μαυροβουνίου. Οι κύριες ελληνικές δυνάμεις κινήθηκαν προς την Μακεδονία και κατέλαβαν τον Νοέμβρη  του 1912 την Θεσσαλονίκη.balkanwars04 Μέρος αυτών των δυνάμεων κινήθηκαν βορειοδυτικά και ενώθηκαν με τα στρατεύματα της Σερβίας, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του στρατού έφτασε μέχρι την Καβάλα, όπου και συνάντησε τον στρατό της Βουλγαρίας. Ταυτόχρονα, ελληνικές δυνάμεις κατέλαβαν την Ήπειρο και τα Ιωάννινα. Παράλληλα, ο οθωμανικός στόλος νικήθηκε από τον ελληνικό στις μάχες της Έλλης και της Λήμνου. Έτσι, οι ενισχύσεις του οθωμανικού στρατού δεν έφτασαν ποτέ για να αντιμετωπίσουν τα βουλγαρικά και σερβικά στρατεύματα. Έπειτα από τις δύο αυτές νίκες, ο ελληνικός στόλος απελευθέρωσε πολλά νησιά του Αιγαίου που βρίσκονταν ακόμη υπό την κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Παρά τις ήττες, η Οθωμανική Αυτοκρατορια αποφάσισε να συνεχίσει τον πόλεμο. Όμως, η Βουλγαρία και με την βοήθεια της Σερβίας κατέλαβε την Αδριανούπολη. Παράλληλα, το Μαυροβούνιο μαζί με την Σερβία απέσπασε άλλη μια νίκη στα Σκόνδρα. Τελικά, ο 1ος Βαλκανικός Πόλεμος έληξε έπειτα από παρέμβαση των Μεγάλεων δυνάμεων με τη Συνθήκη του Λονδίνου στις 30 Μαίου του 1913.

Πόλεμος (2ος Βαλκανικός Πόλεμος)

Παρόλο που τα κράτη της Βαλκανικής Συμμαχίας πολέμησαν μαζί ενάντια στον κοινό εχθρό, δηάδή την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αυτό δεν ήταν αρκετό για να ξεχαστούν οι αντιπαλότητες ανάμεσά τους. Πριν τον 1ο Βαλκανικό Πόλεμο, η Σερβία είχε υποσχεθεί στην Βουλγαρία το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας. Τελικά, η Ελλάδα και η Σερβία κράτησαν το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών αυτών. Ο 2ος Βαλκανικός Πόλεμος ξεκίνησε στις 29balkanwars05 Ιουνίου του 1913, όταν η Βουλγαρία επιτέθηκε την Ελλάδα και την Σερβία.

Όταν η Ελλάδα κατέλαβε την Θεσσαλονική κατά την διάρκεια του 1ου Βαλκανικού Πολέμου, δυνάμεις της Βουλγαρίας οι οποίες έφτασαν την επόμενη μέρα, ζήτησαν άδεια για να εισέλθουν στην πόλη για μία μέρα. Η Ελλάδα αποδέχτηκε και ως αντάλλαγμα επιτράπηκε η είσοδος μιας ελληνικής μονάδας στις Σέρρες. Ωστόσο, το γεγονός ότι οι δυνάμεις της Βουλγαρίας που εισήλθαν στην Θεσσαλονίκη αποτελούνταν από 48.000 στρατιώτες προκάλεσε μεγάλη ανησυχία στους Έλληνες, οι οποίοι θεώρησαν την κίνηση αυτή της Βουλγαρίας ως απόπειρα συγκυριαρχίας πάνω στην πόλη. Σε περίπτωση, όμως, που οι Βουλγαρικές δυνάμεις στην Θράκη χρειάζονταν ενισχύσεις, το μεγαλύτερο μέρος του Βουλγαρικού στρατού εγκατέλειψε την Θεσσαλονίκη, οπότε και οι ελληνικές δυνάμεις μετακινήθηκαν από τις Σέρρες στην Αλεξανδρούπολη.

Ακόμη, η Ελλάδα είχε δώσει στην Βουλγαρία τον έλεγχο του σιδηρόδρομου που ένωνε την Κωνσταντινούπολη με την Θεσσαλονίκη λόγω του γεγονότος ότι κατά την διάρκεια του 1ου Βαλκανικού Πολέμου, η Βουλγαρία είχε αποκτήσει το μεγαλύτερο τμήμα αυτού του σιδηρόδρομου. Μετά το τέλος του πολέμου, η Βουλγαρία δεν ήταν ικανοποιημένη με τα εδάφη της Μακεδονίας που της είχαν παραχωρηθεί, οπότε απαίτησε από την Ελλάδα να εγκαταλείψει τα εδάφη βόρεια και ανατολικά της Θεσσαλονίκης. Αυτή η απαράδεκτη απαίτηση, σε συνδυασμό με την άρνηση της Βουλγαρίας να διαλύσει τον στρατό της μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Λονδίνου, προκαλέσε ανησυχία στην Ελλάδα, η οποία αποφάσισε να συνεχίσει την κινητοποίηση του στρατού της.

* * *

Ομοίως, στο βόρειο τμήμα της Μακεδονίας, η ένταση ανάμεσα στην Σερβία και την Βουλγαρία συνεχώς αυξανόταν λόγω διάφορων περιστατικών ανάμεσα στα στρατεύματα των δύο αυτών χωρών. Αυτά τα περιστατικά, καθώς και οι φιλοδοξίες της Βουλγαρίας, οι οποίες ήταν πια προφανείς, οδήγησαν την Σερβία στην διατήρηση της κινητοποίησης του στρατού της.balkanwars08 Η Ελλάδα και η Σερβία πρότειναν η κάθε μία από τις τρεις αυτές χώρες να μειώσουν τον αριθμό του στρατού τους κατά ένα τέταρτο ως μια ειρηνική λύση. Η Βουλγαρία αρνήθηκε.

Η Ελλάδα και η Σερβία βλέποντας πια πως ο πόλεμος είναι η μοναδική λύση, άρχισαν μια σειρά διαπραγματεύσεων που οδήγησαν τον Ιούνιο του 1913 σε μια συνθήκη. Με αυτήν την συνθήκη συμφωνήθηκε η ελεύθερη μεταφορά στρατευμάτων από την μία χώρα στην άλλη, ενώ σε περίπτωση πολέμου με την Βουλγαρία,balkanwars07 η Ελλάδα και η Σερβία θα πρόσφεραν στρατιωτική και διπλωματική στήριξη η μία στην άλλη. Παράλληλα, ο Τσάρος της Ρωσίας, ο Νικόλας Β’, ο οποίος ήταν ενημερωμένος για την κατάσταση που επικρατούσε στα Βαλκάνια εκείνη την περίοδο προσπάθησε να σταματήσει την επερχόμενη σύγκρουση στέλνοντας επιστολή στην Βουλγαρία και την Σερβία για να σταματήσει κάθε επιθετική ενέργεια ανάμεσα στις δύο αυτές χώρες. Η Βουλγαρία αρνήθηκε κάθε συζήτηση, κλονίζοντας έτσι τις σχέσεις της με την Ρωσία.

Ήταν πια ξεκάθαρο ότι τίποτα δεν θα μπορούσε να σταματήσει τον ερχομό του πολέμου. Βέβαια, η Ελλάδα και η Σερβία είχαν ένα στρατιωτικό πλεονέκτημα, διότι κατά την διάρκεια του 1ου Βαλκανικού Πολέμου τα στρατεύματά τους υπέστη σχετικά μικρή ζημιά, ενώ οι Βούλγαροι ενεπλάκησαν σε σκληρές μάχες στην Θράκη. Οι Βούλγαροι, ωστόσο, είχαν καλύτερη εσωτερική επικοινωνία, καθώς και γραμμές εφοδιασμού.

* * *

Στις 29 Ιουνίου του 1913, ο στρατηγός Savov, υπό τις εντολές του τσάρου Φερδινάνδου Α’ έδωσε εντολές για επίθεση σε Ελλάδα και Σερβία ταυτόχρονα, χωρίς την διαβούλευση της Βουλγαρικής κυβέρνησης, ενώ δεν έχει γίνει ακόμη καμία επίσημη κύρηξη πολέμου. Στις 30 Ιουνίου, βουλγαρικές δυνάμεις επιτέθηκαν στον σερβικό στρατό στον ποταμό Μπρεγκάλνιτσα. Το γεγονός ότι η επίθεση έγινε το βράδυ, καθώς και ότι τα βουλγαρικά στρατεύματα είχαν στρατοπεδεύσει δίπλα από τα σερβικά, αφού θεωρούνταν ακόμη σύμμαχοι μεταξύ τους, οδήγησε σε αναστάτωση ανάμεσα στα σερβικά στρατεύματα. Ωστόσο, οι σερβικές δυνάμεις σύντομα συντονίστηκαν και με την βοήθεια των δυνάμεων του Μαυροβουνίου που έσπευσαν να ενισχύσουν τους Σέρβους, κατάφεραν τελικά να αντιμετωπίσουν με επιτυχία τα επιτιθέμενα βουλγαρικά στρατεύματα.

Παράλληλα, βουλγαρικά στρατεύματα επιτέθηκαν στον ελληνικό στρατό στη Νιγρίτα. Και σε αυτήν την μάχη, τα βουλγαρικά στρατεύματα ηττήθηκαν. Έπειτα, οι ελληνικές δυνάμεις υποχώρησαν για δύο ημέρες και αντεπιτέθηκαν στα βουλγαρικά στρατεύματα (Μάχη Κιλκίς-Λαχανά). Οι Βούλγαροι ηττήθηκαν και η Βουλγαρική πόλη καταστράφηκε, μαζί με πολλά χωριά και οικισμούς των γύρω περιοχών προκειμένου να μειωθεί ο βουλγαρικός πληθυσμός της περιοχής.balkanwars06 Ωστόσο, τα ελληνικά στρατεύματα δεν πρόλαβαν να σταματήσουν την καταστροφή της Νιγρίτας, των Σερρών και του Δοξάτου. Μετά την νίκη στο Κιλκίς, ο ελληνικός στρατός διαιρέθηκε προκειμένου να προχωρήσει προς δύο διαφορετικές κατευθύνσεις. Μέρος του στρατού προχώρησε ανατολικά και κατέλαβε την δυτική Θράκη. Τα υπόποια στρατεύματα κινήθηκαν προς τον Στρυμώνα, όπου και νίκησαν τις βουλγαρικές δυνάμεις στην Μάχη της Δοϊράνης. Έπειτα, συνέχισαν την προέλασή τους προς την Σόφια. Ωστόσο, στα Στενά της Κρέσνας, τα ελληνικά στρατεύματα έπεσαν σε ενέδρα. Οι Βούλγαροι κατάφεραν να αποσπάσουν μία νίκη. Οι ελληνικές δυνάμεις δεν κατάφεραν να φτάσουν την Βουλγαρική πρωτεύουσα, διότι μετά από ορισμένες ακόμη συκγρούσεις, ο πόλεμος ανάμεσα στις δύο χώρες τερματίστηκε.

Η Ρουμανία είχε συγκεντρώσει στρατό και κήρυξε πόλεμο στη Βουλγαρία στις 10 Ιουλίου του 1913. Βέβαια, η Ρουμανία είχε ήδη προειδοποιήσει τη Βουλγαρία ότι δεν θα παρέμενε ουδέτερη εαν ξέσπαγε κι’άλλος Βαλκανικός Πόλεμος, διότι η Βουλγαρία είχε αρνηθεί να παραχωρήσει ένα φρούριο για να κερδίσει την ουδετερότητα της Ρουμανίας. Τα στρατεύματα της Ρουμανίας συνάντησαν μικρή αντίσταση και κατάφεραν να πλησιάσουν την Σόφια σε απόσταση τριάντα χιλιομέτρων. Ταυτόχρονα, η Οθωμανική Αυοκρατορία εκμεταλεύτηκε την αδυναμία της Βουλγαρίας και με ευκολία κατέλαβε την Ανδριανούπολη που είχε χάσει κατά την διάρκεια του 1ου Βαλκανικού Πολέμου, καθώς και ολόκληρη την ανατολική Θράκη.

Λήξη του Πολέμου

Ο πόλεμος ανάμεσα στην Βουλγαρία και την Ελλάδα έληξε όταν πρωτάθηκε ανακωχή όταν η Ρουμανία κήρυξε πόλεμο στην Βουλγαρία, την οποία αποδέχτηκαν και οι δύο χώρες. Οι συκγρούσεις ανάμεσα στην Βουλγαρία και την Σερβία τερματίστηκαν μετά την ήττα των βουλγαρικών στρατευμάτων στον ποταμό Μπρεγκάλνιτσα. Οι συκγρούσεις ανάμεσα στην Βουλγαρία και την Ρουμανία τελείωσαν με την Συνθήκη του Βουκουρεστίου. Ο 2ος Βαλκανικός Πόλεμος είχε πια τελειώσει.

Συνέπειες

Παρά τις τεράστιες απώλειες, οι οποίες ξεπέρασαν τους 100.000 νεκρούς στο πεδίο της μάχης και με περισσότερους από 80.000 νεκρούς από ασθένειες οι Βαλκανικοί Πόλεμοι ευνόησαν εδαφικά τις χώρες της Βαλκανικής Συμμαχίας, η οποία είχε πια διαλυθεί. Τα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στην Βαλκανικήbalkanwars08 Χερσόνησο, καθώς και στο Αιγαίο, δηλαδή στην Ανατολική Ευρώπη περιορίστηκαν σημαντικά.

Ταυτόχρονα, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι επηρέασαν τις σχέσεις ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις. Σε γενικές γραμμές, οι ευρωπαϊκές χώρες ήταν κατά της κυριαρχίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Βαλκανική χερσόνησο, αλλά λόγω των διαφορετικών συμφερόντων της κάθε χώρας, η ήδη υπάρχουσα ένταση στις σχέσεις αυτών των χωρών αυξήθηκε. Ακόμη, με τον 2ο Βαλκανικό Πόλεμο, οι σχέσεις Ρωσίας-Σερβίας κλονίστηκαν. Αυτό, το εκμεταλεύτηκε η Αυστροουγγαρία και το 1914 δημιούργηθηκαν διπλωματικά προβλήματα και έντασεις ανάμεσα σε αυτήν και την Σερβία. Η Ρωσία ωστόσο, στήριξε την Σερβία για άλλη μια φορά. Η ένταση αυτή ανάμεσα στις δύο χώρες, η ανάμειξη της Ρωσίας, αλλά και της Γερμανίας, καθώς και η δολοφονία του διαδόχου του Αυστροουγγαρικού θρόνου από μια σερβική οργάνωση, οδήγησαν στον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s